• notifications1
  • menü

Bugün : 23 Nisan 2021 Cuma

PLANTAGİNACEAE (Sinirotugiller)

Otsu veya bodur çalımsı bitkilerdir. Yapraklar basit ve genellikle tabanda rozet formundadır. Ancak bazen karşılıklı veya alternatif olabilirler. Çiçekler silindirik başak oluştururlar, genellikle hermofrodit yapıdadırlar. Sepaller meyve üzerinde kalırlar. Meyve dairemsi bir kapsül veya açılmayan bir aken yapısındadır. Tohumlar embriyo ve endospermlidir. Bu familyanın yaklaşık 15 cinsi vardır, bazıları da zararlı bitkiler grubundandır.

 

Plantago (Sinirotu-Kırkdamarotu)

Yıllık veya çok yıllık karasal otsu ya da çalımsı bitkilerdir. Yapraklar ya alternatif olarak rozet formunda yoğunlaşmıştır, ya da saplı dönemde karşılıklı dizilmiştir. Doğrusal ile küresele yakın yaprak şekline sahiptir. Çiçekler başak oluşturur.

 

Vejetatif dönemde bazı türlerde yaygın olmayan morfolojik yapılar mevcuttur. Tanınmaları için genellikle floral yapının oluşması gerekir. Plantago cinsi Avrosibir-Boreoamerikan kökenlidir. Dünya üzerinde en fazla yaygın olan 12 türden birisidir.

 

P. major L. (İri sinirotu)

Çok yıllık, 10-50 cm boyunda saçak köklü bir bitkidir. Kısa tüylü olan yaprakları biraz yuvarlakçadır. Başaklar 4-40 cm’lik dar silindir oluştururlar. Su ve ırmak kenarlarında, otlaklarda, terk edilmiş alanlarda, yol boylarında 2400 m rakıma kadar yetişir.

 

Dünyanın her tarafına yayılmış olan iri sinirotu ilkbaharda ve sonbaharda gelişme gösterir. Azotça zengin verimli toprakları sever. Bu bitki Amerika kıtasına beyazların hakimiyeti ile yayıldığından Kuzey Amerika’da yerliler tarafından beyazların eseri olarak nitelendirilmiştir. Çiğnenmeye dayanıklıdır.

 

P. lanceolata (Dar, mızrak yapraklı, sinirotu)

Çok yıllık, 10-40 cm boyunda yaprakları dar ve uzun (mızrak gibi) olan bir bitkidir. Avrupa, Kuzey Afrika ve Kuzey Amerika^ya yayılmış durumdadır. 3000 m rakıma kadar yayılış gösterir. Yetiştiği alanlar; deniz kıyıları, kumlu sahiller, çayırlar, bataklık yüzeyleri, makilikler, çalılıklar, su kenarları, çam ormanları, yol kenarları ve boş alanlardır. Nisan-Eylül döneminde çiçeklenir. Tohumu elips şeklinde kahverengimsidir. Sinonimi P. eriophora’dır.

 

Önemi ve Kullanılması

Serin mevsim kuşağındaki meralarda yayılış gösterirler. Yaprakları otlayan hayvanlar için lezzetli ve minerallerce zengin bir yemdir. Kurağa, hastalıklara ve böceklere dayanıklıdırlar. Plantago cinsi içerisinde yembitkisi olarak kullanıma en uygun türler P. major ve P. lanceolata’dır. Geniş yapraklı sinirotunun yem değeri orta, mızrak yapraklının ise nispeten daha iyidir. Bu nedenle mızrak yapraklı sinirotu daha yaygın olarak kullanılır.

 

P. lanceolata’nın Yeni Zelanda’da ıslah çeşitleri geliştirilmiştir. En yaygın olan Grasslands Lancelot varyetesi yüksek fide gücüne sahip, hastalıklara dayanıklı bir bitkidir. Çalımsı habitusa sahip olup, yoğun sürgün verir. Yağışlı koyun mer’aları için geliştirilmiştir. Ceres Tonic varyetesi ise dik habituslu ve bol yapraklı olup ılıman bölge kökenlidir (Kuzey Portekiz). Ağır otlatılan mer’alarda yatık gelişme ile esneklik gösterir. Bu varyetelerin bazı özellikleri aşağıda verilmiştir.

 

Grasslands Lancelot            Ceres Tonic              Adi Köşeli                  Yapraklı Tip

Büyüme Habitusu              Yarı-dik                          Dik                               Yatık

Yaprak Büyüklüğü            Orta-geniş                      Geniş                            Dar-orta

Sürgün Sayısı                     Yüksek (40.9 yap/bit)    Orta (25.2 yap/bit)        Orta-yüksek

Kış Büyümesi                     Düşük                             Yüksek                         Çok düşük

Yaz Büyümesi                    Yüksek                            Yüksek                         Düşük

      

Sinir otunun kullanılmakta olan diğer varyeteleri şunlardır:

Roa-Lancelot, Kara-Lancelot, Gala-Lancelot, Gala-Lancelot-RC, Greenstone-L, Nui-Lancelot, Puna Lancelot ve Herbal Ley.

 

Plantago’lar fazla kurak olmayan verimli ve azotça zengin topraklarda yetişirler. Sık sık su basan yembitkileri tesisleri ve çayırlarda da bolca bulunur. P ve K’ca fakir topraklara uyum sağlayabilirler. Dar yapraklı sinirotu kuraklığa da dayanıklıdır. Kurak dönemde 1 m kadar derine inebilen kökleri ile taban suyundan istifade eder. Plantago albicans türü Akdeniz ikliminin hakim olduğu kurak ve tuzlu topraklarda yetişir (El-Ghareeb, 1991). Geniş bir pH derecesi dayanıklılığı vardır (4.2-7.8). Genellikle ak üçgül ve çim yetişen toraklara rahat uyum sağlar. Basılmış ve orta derecede çiğnenmiş topraklara özellikle P. major çimler kadar olmasa da dayanıklıdır. Fakir ve kuru topraklarda erozyonun önlenmesi, buraların daimi bitki örtüsüne kavuşturulması için de kullanılabilir.  

 

P. lanceolata tohumları ile nadiren de vejetatif olarak çoğalır. Bir bitki 400-500, bazen de 2500 tohum oluşturabilir. Tohumlar hem sonbaharda hem de ilkbaharda çimlenebilirler. Çimlenme için toprak sıcaklığının 15 oC olması gerekir. Tohumlar 7-8 cm derinlikten toprak yüzeyine çıkabilirler. Doğal çayırlarda bitkilerde yabanilik özellikleri baskındır. Bu formların tohumları toprağa düştükten 6 ay sonra en yüksek çimlenme gücüne ulaşmaktadırlar. Genellikle tohum kalitesi yüksek olmasına rağmen tohumların çimlenmesi düşüktür. En fazla %60 oranında çimlenebilir. Ekimi yapılan kültür çeşitlerinin fide gelişmesi ve kök büyümesi hızlı olduğundan tesisi kolaydır. Çıkış hızı çok yıllık çime yakın olup, sonbaharda ekilen birçok buğdaygilden daha hızlı tesis oluşturur. Ancak birkaç hafta yabancı ot rekabetinin olmaması ve karışım türlerinin fazla istilacı olmaması gerekir. Bu bitki bazı Avrupa ülkeleri ve Yeni Zelanda’da otlak karışımlarına dahil edilmektedir.

Yüksek yaprak alanına ve sürgün yoğunluğuna sahip olan bu bitki koyun ve sığırlarca otlanmaktadır. Bir mer’a bitkisi olarak avantajları şunlardır.

  1. Çabuk tesis olur.

  2. Yaygın hastalık ve böceklere dayanıklıdır.

  3. Bol yapraklıdır.

  4. Yaprakları mineral (Ca, K, P, Cu, Cl) ve vitamin (A ve C)’lerce zengindir.

  5. Bazı tür ve çeşitlerde bitki ömrü 12 yıla kadar çıkabilmektedir.

 

Bu nedenle fazla tüketen hayvanlarda rumen fermentasyonunu engelleyen antimikrobial bileşikler yağ asit kompozisyonunu değiştirir. Bu değişiklikler potansiyel şişme etkisine sahiptir. Hayvanın performansını azaltır ve süt kalitesini değiştirir. Bu yüzden yalnız kullanımdan ziyade karışık kullanıma daha uygundur. Mer’a karışımlarında buğdaygil fidelerinin zayıf büyümesiyle ortaya çıkan boşlukları kapatarak yabancı ot gelişmesini engeller. Ancak dominant bitki olması da istenmez. Baklagili ve buğdaygili yeterli olan mer’alarda bu bitkinin en fazla %20 oranında bulunması arzu edilir.

Sinirotunun kuraklığa dayanıklılığı çok yıllık çimden fazla, domuz ayrığına yakındır. Kuraklık esnasında karışımlardaki oranı artar. Bitki aynı zaman da yaz sıcaklarına da dayanıklıdır. Subtropikal mer’alarda yaygın bulunması bunun göstergesidir. Yaz verimi ve kurağa dayanıklılığı Tablo 1’de görülmektedir.

Dar yapraklı sinirotu mer’alarda otlatmaya uygun olduğu kadar çayır bitkisi olarak da biçime uygundur. Geçici çayırlarda karışıma dahil edilmesi veya üstten tohumlama ile bitki örtüsünün zenginleştirilmesi tavsiye edilir.

Bu bitki çayırlarda yüksek biçim sıklığı ve azot sisteminde artış gösteren bitkilerdendir. Azot uygulamasına reponsiftir. Azot uygulamasıyla yaprak sayısı, sürgün büyümesi ve toplam biomas üretimi artar, fakat kök gelişmesi azalır. Ancak buğdaygillerle karışımdayken azot uygulanırsa karışımdaki oranı düşer. P ve K uygulamaları sinirotu oranına küçük bir etki yapar. Düşük verimli topraklarda avantajlı duruma geçer. Yüzeysel köklü buğdaygillerin yanında derinlerdeki besin elementlerinden istifade eder.

 

Kuru Ot Üretimi

Yapılan çalışmalar sinirotunun bazı şartlarda yıllık ot üretiminin 1 tona yaklaştığını göstermektedir. Yaygın olarak kullanılan bazı yembitkilerine yakın üretim gerçekleştirebilmektedir (Tablo 1).

 

Tablo 1. Sinirotu ve Bazı Yembitkilerinin Kuru Ot Verimleri

Bitki

Tesis periyodu (6 ay)

Ort. Verim (kg/da)

Sonb-kış oranı

Yaz verimi

Ç. Y. Çim

100

996.1

26

100

Çok yıllık çime göre nispi verimler

D. Ayrığı

53

986.2 (99)

29

126

Y. Ç. Yumağı

60

932.7 (94)

25

92

Yem Kanyaşı

46

925.4 (93)

35

71

Grazing Brom

57

1075.9 (108)

36

128

Lancelot

67

758.2 (76)

10

105

Tonic

80

8362 (84)

21

107

           

Tablodaki değerlerden sinirotunun çabuk tesis olduğunu ve bu özelliğinin çok yıllık çime yakın olduğunu görmek mümkündür. Ayrıca kıraç şartlarda yaz veriminin bir çok buğdaygilden yüksek olduğu da net olarak görülmektedir.

 

Tesislerdeki Oranı

Sinirotunun seyrelme oranı toprak verimliliğine, otlatma amenajmanına ve karışımda yer alan türlere bağlıdır. Genellikle düşük verimli topraklarda ve kurak şartlardaki yoğun otlatmalarda sinirotu oranı artış gösterir. Ancak rekabet gücü yüksek olan bitkilerle bulunduğu zaman hızla seyrelmektedir. Çok yıllık çim gibi dayanıklı buğdaygillerle 3 yıllık bir meradaki oranı %5-15’e düşmektedir. Fakat çayır üçgülü gibi bir bitki ile karışıma girmişse oranı %30’un üzerinde seyretmektedir.

Kıraç bir koyun merasında 3 aylık, 1 yıllık ve 3 yıllık dönemler sonunda sinirotu ve diğer bitkilerin karışımdaki oranlarının değişimi aşağıdaki tabloda görülmektedir. Sinirotunun artan bir seyir izlemesi otlatılan kıraç alanlarda oranını artırdığını göstermektedir.

 

Tablo Sinirotu ve Diğer bazı Bitkilerin Vejetasyondaki Oranları

Çeşit

Sinirotu

Baklagil

Diğerleri

Tonic

54

67

64

6

26

15

40

7

21

Lanceolot

52

56

67

3

34

13

45

10

20

 

Besleme Değeri

Karışımdaki sinirotu sığır, koyun, geyik ve atlar için lezzetli bir ottur. Birçok baklagil ve buğdaygilden önce seçilerek otlanır. Yaşlı yaprak ve reproduktif saplar daha az lezzetlidir. Bu da sinirotunun kendini yeniden tohumlamasını sağlar. Çiçeklenme öncesi gövdeler hala yumuşak ve lezzetlidir. Bu dönemde otlatılarak ot kalitesinin yüksek seviyelerde korunması mümkündür.

 

Sinirotunun besleme değeri çim otuna yakındır. Hücre duvarı maddeleri, selüloz, NDF, ADF ve suda eriyebilir karbonhidratlar düşük; lignin oranı yüksektir. Ham protein oranı ise orta sayılmaktadır. Sindirilme oranı çok yıllık çim ve ak üçgüle benzerlik arzeder. Ancak sahip olduğu bazı aktif bileşiklerden dolayı bazı besleme problemlerine sahiptir. İnvitroda P. albicans’ın sindirimi domuz ayrığına yakındır. Sinirotu Ca, Mg, Na, P, Zn, Cu ve Co gibi mineraller bakımından zengindir.

 

Çayır bitkisi olarak ham protein oranı %12’den fazladır. Kendi kategorisinde değerlendirildiği zaman yabancı ot olarak derlendirilen bitkiler (civan perçemi, adi aslandişi, kuzu kulağı, peygamber çiçeği, düğün çiçeği) arasında ham protein oranı yönünden zengin; enerji yönünden fakir bulunmuştur. Ham protein içeriği baklagillerden (ak üçgül) düşük olmakla birlikte, buğdaygillerle (çok yıllık çim) aynı seviyededir.

 

Bu bitki tıpbi açıdan önem taşıyan bazı bileşiklere sahiptir. Bunlar İridoid glucoside, acubin, laxative gibi antimikrobial maddelerdir. Acubin bunların en önemlileri olup yazın kurak dönemde artış göstererek kuru maddenin %3’ü oranına yükselir. Plantago lanceolata mucilage veya polysaccaride bakımından da zengindir.

x
Aklınıza bir soru mu takıldı ? Siz sorun uzmanlarımız cevap versin!

Güvenlik Kodu : 00056

(Güvenlik kodunu bu kutucuğa yazın!)

Buğdaygil Yem Bitkileri

Buğdaygil Yem Bitkileri

Dört önemli yumak türü vardır: koyun yumağı (Festuca ovina), kırmızı yumak (Festuca rubra), kamışsı yumak (Festuca arundinacea) ve yüksek çayır yumağı (Festuca elatior). Koyun yumağı, özellikle kıraç meraların en önemli yem bitkilerinden...

Amaranthus (Horozibiği)

Amaranthus (Horozibiği)

AMARANTHACEAE (HOROZİBİĞİGİLLER) Çoğu sıcak bölgelerde yetişen genellikle bir yıllık veya çok yıllık otsu bitkilerdir. Bununla beraber odunsu yapıda olan birkaç tür de mevcuttur. Bu familyaya mensup 40 cins 500 kadar da tür bulunmaktadı...

Gazal Boynuzu Yetiştiriciliği

Gazal Boynuzu Yetiştiriciliği

Gazal Boynuzu Bu cins içerisinde anavatanı Akdeniz Bölgesi olan yaklaşık 100 kadar tür yeralır. Türlerin en çok değişkenlik gösterdikleri Akdeniz çevresi gazal boynuzunun anavatanı kabul edilmektedir. Günümüzde Avrupa ülkeleri, Amerika,...

Üçgül (Trifolium Sp.)

Üçgül (Trifolium Sp.)

Dünyada yayılış gösteren 300 kadar üçgül türü vardır. Üçgüller arasında tarımsal değeri yüksek olan en önemli türler çayır üçgülü (Trifolium pratense), ak üçgül (Trifolium repens), İran üçgülü (Trifolium resupinatum), yerlaltı üçgülü (Tr...

Chenopodiaceae (Ispanakgiller)

Chenopodiaceae (Ispanakgiller)

CHENOPODİACEAE (Ispanakgiller) Genellikle otsu bir veya çok yıllık bitkilerdir. Yaprakları basit ve tamdır. Çiçekler küçük olup gövde üzerinde salkım meydana getirirler. Çanak yapraklar yeşil renkli, 2-5 adet olup, taç yapraklar yoktur....

Acı Bakla Yetiştiriciliği

Acı Bakla Yetiştiriciliği

Acı bakla Yetiştiriciliği – Lupinus Acı bakla (Lupinus), baklagiller (Fabaceae) familyasından, 200 kadar türübitki cinsi. 3000 yıl önce bazı türlerinin tarımına başlanmıştır. Çiçekleri dik salkımlar şeklinde kümelenmiştir, 30-120 ...

Çayır Ve Meraların Sınıflandırılması

Çayır Ve Meraların Sınıflandırılması

ÇAYIR VE MERALARIN SINIFLANDIRLMASI Buğdaygil yem bitkilerinin çoğunlukta bulunduğu meralar at ve sığır merası, geniş yapraklı yem bitkilerinin dominant olduğu meralar koyun merası ve çalılarla kaplı ve eğimli yerler de keçi merası olar...

KULLANICI GİRİŞİ

Kullanıcı Adınız

Şifreniz

Üye Ol Şifremi Unuttum

SİTE İSTATİSTİKLERİ
  • Konular (4.435)
  • Resimler (5.663)
  • Dokümanlar (1.934)
  • Üyeler (15.774)
WWW.SORHOCAM.COM

Başka yerde arama, tarıma dair aradığınız her ne varsa burada! Tarım Haberleri, bitki hastalıkları, zararlıları, gübreleme, ilaçlama ve daha fazlası...